Vrouwen en sema

Vrouwen hebben altijd deelgenomen aan de sema van het Mevlevi-pad, de mystieke ceremonie van het wervelen. Uit de beginperiode van de Mevlevi-orde is bekend dat mannen en vrouwen samen baden, gezamenlijk sohbet hielden en wervelden in elkaars gezelschap. Maar, naarmate de eeuwen verstreken, hielden vrouwen steeds vaker hun eigen sema’s en ook tijdens de zikr wervelden de mannen gescheiden van de vrouwen. In de tijd van Mevlana vonden echter spontaan sema’s plaats, waaraan mannen én vrouwen deelnamen.

Fachr-oen-Nisa had een goede vriendin, Nizham Chatoen, wier liefde voor God enorm werd geïnspireerd door Mevlana. Ze verlangde ernaar om een sema te organiseren, maar ze bezat niet veel en kon haar gasten weinig aanbieden. Ze besloot haar enige waardevolle bezit te verkopen, een lap stof uit Boersa die ze bewaard had voor haar doodskleed. De volgende morgen echter verschenen Mevlana en zijn vrienden aan haar deur. Hij zei dat ze haar doodskleed mocht houden en dat hij en zijn vrienden waren gekomen voor de sema. De sema duurde drie dagen en nachten.

Toen we in de zomer van 1991 een bezoek brachten aan Turkije, spraken we met Celaleddin Bakir Çelebi, destijds het hoofd van de Mevlevi-orde, over het gezamenlijk wervelen van mannen en vrouwen tijdens de sema in déze tijd. Er was nog altijd geen formele toestemming voor het houden van gemengde sema’s. De Çelebi begreep de behoefte aan het houden van gemengde sema’s in deze tijd en wilde dit dus serieus in overweging te nemen, vooral wanneer ging om gemengde sema’s in het openbaar. Hij verzocht iedereen die door ons tot semazen was opgeleid, mannen én vrouwen, hem te schrijven over hun ervaringen. Velen gaven hieraan gehoor. Na een periode van diepe overpeinzing, antwoordde hij in oktober 1991:

‘Volgens mij heeft niemand het recht onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen, daar alleen God beslist over het bestaan en het voortbestaan van de mensheid. Wij zijn verplicht een ieder van hen, als schepselen van God, dezelfde rechten te geven.

... wij hebben allen een grote verantwoordelijkheid als het gaat om vrouwen tijdens een gemengde sema, want dit zal een gebruik worden als eenmaal toestemming is verleend. Iedereen die semazen wil worden moet beschikken over bepaalde fatsoensnormen of ethische gedragsregels. Hoe kun je dit waarborgen als je niet van tevoren regels vaststelt, waarop je in de toekomst kunt terugvallen? Kun je garanderen dat alle groepen die er nu zijn en die in de toekomst nog zullen ontstaan dezelfde rijpheid bezitten? Vandaar dat we bepaalde, duidelijke grenzen willen stellen, zodat ook in de toekomst de essentie en de schoonheid van de sema behouden blijft en door een ieder gezien wordt, zoals die was in het begin, namelijk zuivere liefde.’

Enkele weken later kregen we een gefaxte brief van dr. Çelebi.

Beste Helminski,

Ik kreeg de heilige boodschap van Hz. Mevlana waarop ik wachtte:

Hoe lang houden zuivere zielen het uit onder de aarde?

Hé, spring op uit het graf, Gods zegen komt je te hulp.[1]

Je kunt elke 30 september en 17 december een gemengde sema houden.

De Çelebi Celaleddin

Zo God het wil, breken er nieuwe tijden aan waarin mannen en vrouwen in zuiverheid, geduld en met wederzijdse steun meer met elkaar kunnen delen, als we ieder in onze eigen baan ronddraaien in trouwe aanbidding voor de Ene die ons allen in beweging zet. Of, zoals de sjeich of sjeicha op een bepaald moment tijdens de ceremonie bidt:

Moge Allah je de ultieme kracht schenken,

Reiziger op het Pad van de Liefde;

Moge de Geliefde de sluiers van je ogen halen

Zodat je de geheimen ziet van jouw tijd en het ware middelpunt.

En moge ons allen dit gegeven zijn ...

... waarheen je ook keert, is het gelaat van God. [Soera al Baqara (De koe), 2:115]

[1] Mevlāna Roemi, Diwān-e Kabīr, Ode 882, regel 7. Deze ghazal wordt tijdens de Mevlevi-sema als compositie gezongen in de toonschaal Bayāti.

Uit: Women of Sufism, A hidden Treasure
Writings and stories of mystic poets, scholars & saints
Selected & introduced by Camille Helminski
Uitg. Shambhala, Boston/ Londen, 2003

Vertaling: Samar Harting, Aleid Swierenga en Sipko den Boer

terug naar boven